|  | 

زینت نور

پیکارسک از (از مسکو تا پیتوشکی ) وینی یرافی یف (بازمانده روز) ایشی‌گورو

دو رمان، دو شه کار ادبی برای ژانر پیکارسک که خلق شده اند تا جهان رمان را به نفع حقیقت والاتر جهان زبان” sublime” روی صحن واژه‌ها به نمایش بگذارند آن گاهی که از “از مسکو تا پیتوشکی” حتی در زادگاهش فراموش می‌شود ولی “بازمانده روز” نوبل ادبی را می‌گیرد.
ما در رمان یرافی یف با “وینی” آشنا می‌شویم یک “پیکارو” مست اما خردمند که با فرشتگان، شیطان، خدا، شکسپیر و خودش حرف می‌زند، از خود سؤال می‌پرسد و به خودپاسخ می‌دهد، فلسفه می‌بافد و اراده خودش را، خواست خودش را به جهانی که در کنار آسمانی‌ها و زمینی‌ها خلق کرده است به بهانه یی مستی می‌قبولاند و برای انتخاب خودش زندگی را، دین را، خوشبختی را آن‌گونه که هر فردی آرزو دارد شکل می‌دهد و با خود هم‌صدا می‌سازد. پیکارو همان ضدقهرمان رمان با قطار از مسکو به سمت پیتوشکی برای دیدار با پسر و همسر اولش می‌رود و در طول سفر درمتن یک روایت پراکنده شده به زندگی، فلسفه، ادبیات و سیاست می‌پردازد. او در جایگاه راوی شخص اول متکلم “من” از ایستگاهی تا ایستگاهی بریده‌هایی از گذشته و حال را روایت می‌کند و دیالوگ‌های عجیب و پیچیده می‌سازد و سرانجام در فراموشی و مستی به مسکو برمی‌گردد و در آن همان نقطه‌ی آغاز به فاجعه‌ی فرجام روبه‌رو می‌شود.
“وینی” مست و الست می‌نوشد و جهانی را که سارتر برای اگزیستانسیالیسم و ایوان تورگنیف با بازاروف برای هیچ‌انگاری ساخته است باهم می‌آمیزد. از ادبیات سخن می‌گوید از “پوشکین” در منظومه “باریس” از” اتللوی شکسپیر” آن گاهی که اتللو گلوی خودش را می‌فشارد و وینی می شود تا ” دزد مونا ” را بکشد. آیا سؤال این ست “خیانت به خود” چه کسی به خودش خیانت می‌کند؟! یا برای آن جمله یی داستایوفسکی در”جنایت و مکافات” که می‌گفت ” آن‌کسی که دیگری را می‌کشد خودش را کشته است”، از بالزاک، از کمدی الهی، از فاوست، از گوته، از گورکی، از” ژان پل ریخ تر”، از “بلسینکی” از “تورات”، از “انجیل” از “مارکس”، تا ….
“وینی” مرد مست بی‌خیال که در سراسر این رمان زبان مستی را رها نمی‌کند و از همه این‌ها می‌گوید، از همه … از فلسفه، از سیاست، از فضای سیاسی که بر روان فرهنگی جامعه‌ی روس حاکم شده است از چشمان سرد و ساکت مردم روس که از سلطه ی دیکتاتوری استالین تا فضای اصلاحات پرسترویکا و گلاسنوست گروباچُف پرت شده‌اند. از همان فضایی که زیر چتر چیزی بنام آزادی و اصلاحات هنوز نویسنده را زیرچشمی می‌پاید و هنوز رمانش را خطری برای حاکمیت و تاریخ دیکتاتوری منحوس استالین می‌داند.
همان “وینی” مست و الستی که قصر سرخ کرملین را دور می‌زند و نمی‌بیند و هیچ‌گاهی نخواسته است تا ببیند. “وینی” که زیردست پای استالین و گروباچف و لینن در حال مستی می‌میرد تا زندگی و رمانی که گلویش را می‌فشارد پایان بیابد. وینی اما که بود؟ همان نویسنده‌ای که کودکی‌اش را با برادرش یکجا در یتیم‌خانه “کیروسک” سپری کرد چون پدرش در زندان استالین به بهانه اعتراض به دیکتاتوری اسیر بود. همان نویسنده‌ای که بعدها به جرم خواندن کتاب مقدس، شامل نشدن در جمع‌های کمسمولی جوانان و بر هم زدن نظم از یونیورستی زبان و ادبیات مسکو رانده شد و در پی جدایی از همسر و یگانه کودکش، یگانه پسری که تا حد پرستش دوستش می‌داشت، به الکل پناه می‌برد .
“وینی” نویسنده رمان “از مسکو…” با خانه بدوشی تن به کارهای شاقه می‌دهد و از نگهبانی تا سنگ‌تراشی، کارگری در ساختمان را برای لقمه نانی پیشه می کند و بی ثمر اما خردمندانه می نویسد و در همین روزها است که این شه کار را خلق می کند و برای دوستان کارگرش می‌خواند و آن‌ها را می‌خنداند. او در آخرین سال‌هایی زندگی‌اش زمانی که مبتلا به سرطان گلو شده بود و دیگر نمی‌توانست حرف بزند، در کلیپ دیکمنتری بی‌بی‌سی درحالی‌که با کمک دستگاه ایجاد صدا، مصاحبه‌ی را اجرا می‌کرد به شوخی گفت” که کتاب معجونی پزیده از طنز فلسفی است که با آن دوستانم را می‌خنداندم، آن‌ها می‌خندیدند و متوجه پهلوهای غم‌انگیز ماجرا نمی‌شدند. ” روشن است که آن‌ها هم چنان متوجه نمی‌شدند که با کامل‌ترین اثر پیکارسک روسی که تمام مؤلفه‌های ساختاری یک رمان پیکارسک در آن مشهود و قابل‌شمارش است روبه‌رو استند. یرافی یف در ماه می سال (1990) بعد از سال‌ها جنگ با سرطان درحالی‌که سرطان صدایش را از او گرفته بود جان سپرد. رمان “از مسکو تا پیتوشکی” (به پارسی) او در همان سال ها در غرب بنام “مسکو استیشن” به انگلیسی و زبان های دیگر اروپایی ترجمه شد و توجه منتقدین ادبی را در جایگاه یک شه کار ادبی برای ادبیات مدرن جهان کسب کرد و هم چنان در روسیه به شکل یک نمایش‌نامه درتیاتر اجرا شد اما این‌که چرا نتوانست با همتای ادبی خود “بازمانده روز” رمان” ایشی‌گورو” پا به‌پای “نوبل ادبی” برود سخنی است که شاید پاسخ به آن برمی‌گردد به جنبه‌های سیاسی گرفتن این جایزه ها که همیشه از سوی جایزه دهندگان لحاظ می‌شود و دلایل دیگری مثل گمنامی نسبی نویسنده در مقایسه با “ایشی گورو”.
اما “بازمانده روز” رمانی است مثل رمان دن کیشوت، مثل ناتور دشت سلینجر، مثل درراه مشهورترین رمان جک کروکی، رمان شبیه ی رمان از مسکو این بار “پیکارو” همتای ضدقهرمان رمان که این جا راوی شخص اول متکلم “من” روایت “استيونز” است. مردی مستخدم خاص یک سرمایه‌دار انگلیسی، سرمایه‌دار خیلی ثروتمندی که پیشینه‌ی خانوادگی‌اش به نجیب‌زاده‌های سلطنتی می‌رسد. “استيونز” زبان و شیوه‌ی سخن گفتن اشرافی نجیب‌زادگان را می‌آموزد یا شاید هم ایشی‌گورو می‌خواهد خواننده قبول کند که استیونز این زبان را زندگی می‌کند و زبانی برون از این زبان را نیاموخته است و قادر نیست با زبانی غیر این زبان اشرافی و پر از اداواطوار ثروتمندان حتی در خلوت خودش سخن بزند یا بنویسد. او حتی قادر نیست در کنار دیگر خدمتگارانی مثل خانم کنتن برای هم‌صحبت شدن و گفت‌وگو زبان طبقه خودش را انتخاب کند. او با آن زبان جدی؛ خشک و متعارف مشغول کار است و فضای خنده دار و مضحکی در اطراف خود خلق کرده است. استیونز همراه با حل شدن زبانش در زبان اشرافی اربابش،هویت اجتماعی و فرهنگی طبقه‌ی خودش را نیز از دست می‌دهد تا جایی که خدمت گار بودن، امرارمعاش از طریق کار به ارباب و زندگی برای خودش را از یاد می‌برد و تبدیل به‌وسیله یی می‌شود برای تأمین کامل تمایلات و خواسته‌های اربابش ” ایشی‌گورو” درست مثل “یرافی یف” در سراسر رمان توجه خاصی بر لحن و زبان روایت راوی در “من” می‌کند و همین توجه هر دو نویسنده به زبان متن و آمیزش لحن راوی در متن است که این دو رمان را در کنار توجه آن‌ها برای بسط و جا به‌جای مؤلفه‌های ساختی رمان پیکارسک به شه کار ادبی تبدیل می‌کند.
یرافی یف روایت را در سفر قطار به مسکو بسط می‌دهد و هر بریده یی از روایت را از ایستگاهی تا ایستگاهی انسجام می‌دهد و در بازمانده روز ایشی گورو این بریده‌ها را در سفری از قصر ارباب به‌سوی خانه خانم کنتن ترتیب می‌دهد و از گذشته به‌سوی حالا می‌آید چنانی که وینی… یعنی هردو رمان چنانی که لازم است اصل سفرنامه بودن و خود گویی را برای اجرای مؤلفه‌ها پیکارسک آگاهانه دنبال می‌کنند.

#رمان پیکارسک

 

# زینت نور

 

یادداشت پارکور :  رمان (از مسکو تا پیتوشکی ) در کابل به ترجمه  “حضرت وهریز” به نشر رسیده است.

%d9%be%db%8c%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%b3%da%a9-%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d8%b2-%d9%85%d8%b3%da%a9%d9%88-%d8%aa%d8%a7-%d9%be%db%8c%d8%aa%d9%88%d8%b4%da%a9%db%8c-%d9%88%db%8c%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%b1%d8%a7

ABOUT THE AUTHOR

POST YOUR COMMENTS

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Name *

Email *

Website